سبک زندگی(۴)

۱۳۹۱/۰۹/۰۷ سبک زندگی(۴)

«خلوت» یا «تنهایی» در سبک زندگی اسلامی

 

«مدنی بالطبع» بودن انسان از آن مفاهیمی است که مورد بحث بسیاری از متفکرین بوده است. از جمله خواجه نصیر الدین طوسی که تفکر اجتماعی خود را بر همین مفهوم بنا می کند. اجمالا همه پذیرفته اند که انسان در کنار دیگر انسان ها ابعاد حقیقی وجود خویش را کشف می کند. به عبارت دیگر اگر اجتماع انسانی وجود نداشت، بخش هایی از ابعاد فطری و وجودی انسان مجال رشد و ظهور نمی یافت. اما این آغاز ماجراست. آیا صرف «با دیگران بودن» یا «در جمع بودن» منظور است؟

مساله این است که دوران مدرن با اصالت دادن به «فرد»(اندیویدوآلیسم) انسان را اصالتاً از دیگران جدا می کند و از اجتماعی بودن او معنایی دیگر تولید می کند. در واقع انسان در جامعه ی مدرن، «در جمع» هست ولی «با جمع» نیست. اجتماع مدرن حاصل جمع جبری اتم های منفک و منعزل از هم است نه واجد یک روح واحد در هم تنیده؛ فارابی مبنای رشدیافتگی مدینه ی فاضله را «الفت» می داند. الفت همان در هم تنیدگی اجتماعی است که احساسات متقابل و عمیق را موجب می شود.(برخی مفهوم همبستگی –solidarity- دورکیم را متناظر با این مفهوم می دانند.) در جامعه ی اسلامی بیش و پیش از آنکه عدالت اصالت داشته باشد، الفت و محبت و روابط عمیق میان فردی اصالت دارد.(برخی فلاسفه مانند آیت الله مصباح یزدی از اساس معتقدند در جامعه ی اسلامی، عدالت اصالت ندارد و وجه مطلوب و آرمانی جامعه ی اسلامی با الفت و محبت شکل می گیرد هرچند در که در عمل ناچارید شؤون اجتماعی را بنابر عدالت ساماندهی کنید؛ یا آنگونه که شهید مطهری استدلال می کند بنابر عدل نه جود)

سینما، پارک، کارناوال ها، دنسینگ ها و… همه فضاهایی هستند تا ترس و اضطراب ناشی از تنهایی انسان مدرن را جبران کنند. تنهایی و اضطرابی که ناشی از همان اتمیزه شدن جامعه ی مدرن است. انسان «در جمع» قرار میگیرد تا برای لحظاتی احساس رها شدگی و پرتاب شدگی را از خود دور کند ولی به محض جدا شدن از محیط شلوغ، دوباره با هجوم اضطراب ها تنها می ماند. تلویزیون، اینترنت، موبایل و انواع دیگر رسانه های ارتباط جمعی ابزارهای ایجاد خلسه ای هستند که به این انسان تنها مجال اندیشیدن و در نتیجه مضطرب شدن را ندهند.

سرّ علاقه ی بشر مدرن به متروپل ها و «جهان شهر»های شلوغ و پر زرق و برق جدید هم همین است. در عین اینکه بسیاری بخوبی می دانند که در صورت فاصله گرفتن از کانون «جهان شهر»ها و رفتن به شهرها و مناطق دیگر سطح مطلوبتری از زندگی را خواهند داشت، ولی یک ترس و واهمه ی مرموز آنها را به طواف کانون های شلوغ و قلب تپنده ی پایتخت وادار می کند. غالباً دلیل قانع کننده ای برای حضور متکاثف و درهم و برهم انسان ها در پایتخت ها و جهان شهرها وجود ندارد ولی آنها ترجیح می دهند تا در کوچه ها و خیابان های تنگ و شلوغ و در آپارتمانهای بهم چسبیده و بلند روزگار را سپری کنند تا آنرا ترک کنند و به زادگاه خود یا جای دیگری بروند.

سبک زندگی اسلامی در مقابل این وضعیت روانی و روابط شکننده و سطحی، برقراری ارتباط عمیق و پایدار را توصیه می کند. تاکیداتی که در روایات بر دیدار مومنان و برقراری جلسات میان دوستان، صله ی ارحام و حقوق همسایه شده در کمتر حوزه ی دیگری می توان سراغ گرفت. با مرور این روایات می توان اذعان کرد که اسلام خواهان برقراری مداوم روابط میان فردی و علقه های اجتماعی همراه با تعهدات طرفینی است. «با جمع» بودن یعنی نوعی حضور آگاهانه و معنادار و همراه مسولیت های متقابل؛ در سبک زندگی اسلامی، در هیچ شرایطی انسان تنها رها نمی شود. تنهایی، مذموم و منکر است؛ چه از نوع تجرد، یا سفر بدون همراه، یا بی اعتنایی به اجتماع مومنین، یا ترک خویشان و ارتباط با آنها و… .
بطور مثال همین حضور معنادار است که در ارتباطات با همسایگان، «محله» را می سازد. ساکنان یک محله، فراتر از حضور در یک مختصات جغرافیایی، در یک مختصات فرهنگی و معنایی هم با هم مرتبط می شوند، نسبت به یکدیگر احساس مسؤولیت متقابل دارند، در رخدادها و حوادث، تلخ و شیرین، مشارکت می کنند و از حال همدیگر خبر می گیرند. هرچند که بشر مدرن با استهزاء این احساس مسؤولیت متقابل، آنرا کاریکاتور می کند و در قالب «فضولی» و به عنوان برهم زننده ی حریم خصوصی معرفی می کند.

با این وجود نباید کراهت «تنهایی» را با شرافت «خلوت» خلط کرد. در سبک زندگی اسلامی اتفاقاً همگان توصیه می شوند تا ساعاتی از شبانه روز را خلوت کنند. خلوت انسان مومن دیگر انباشته از اضطراب و احساس رها شدگی نیست. خلوت برای مومنین زمانی است برای حل کردن مساله های بنیادین حیات از طریق ارتباط با مبدإ حیات. دقیقاً تفاوت از اینجا ناشی می شود که هستی شناسی سکولار و ملحدانه ی مدرن از آنجاکه پرسش های بنیادین حیات(مانند منشاء حیات، زندگی پس از مرگ و…) را بی پاسخ می گذارد، طبعاً انسان را توصیه می کند که به آنها نیاندیشد؛ ولی چه می توان کرد که اینها پرسش های بنیادی وجودند و در تنهایی بلافاصله سراز خاک برمیدارندو به جان مان می افتند؛ پس طبعاً راه دیگر، فراموشی و خلسه است که از رهگذر هیجانِ «در جمع» بودن قابل دسترسی است، در سینماها، هایپراستارها، استادیوم ها و… .

اما «خلوت»، عالم دیگری است. در سبک زندگی اسلامی، زیبایی های اخلاقی از رجوع به فطرت و ارتباط با حقیقت حیات سرچشمه می گیرد. خلق حسن در شلوغی اجتماع، میوه ی تذکار در عالم خلوت انسان هاست. عالمی که با واقعی ترین مفاهیم حیات مانند مرگ ، همنشین است. درحالیکه سبک زندگی مدرن سرشاز از کراهت از یاد مرگ است، رفتن به گورستان ها را مشمئز کننده می داند و آنها را از بطن شهر به بیرون و حاشیه می راند، سبک زندگی اسلامی در همسایگی مرگ می نشیند، به عیادت محتضر تشویق می کند، رفتن به قبرستان ها و یاد اموات را ضروری می داند، به شرکت در اموری مانند غسل میت، تشییع جنازه و تدفین توصیه می کند و قبرستان ها را در قلب شهر اسلامی جا میدهد.

آنچه امروز جای تامل و حتی نگرانی دارد، موانست افراطی متدینین به ابزارهایی است که هم خلوت را و هم جلوت را متفاوت می کند. از طرفی حضور اجتماعی و «در جمع» بودن را می کاهد و از طرفی به «خلوت» لطمه می زند.

بطورمثال تلفن همراه وسیله ایست برای ارتباط با دیگران در هر جا و هر زمان؛ آنروی سکه ی این سهولت در ارتباط، سهولت «در دسترس بودن» است. با تلفن همراه هم هیجان و گرمی روابط میان فردی حضوری کاهش می یابد و هم امکان «خلوت». جالب است که برخی شرکت های نامدار تولید کننده ی تلفن همراه، نصب نرم افزار پیغامگیر بر روی تلفن ها را روا نمی دانند. به نظر آنها تلفن همراه وسیله ای برای «همیشه در دسترس بودن» است. این همیشه در دسترس بودن برای رفع نگرانی های احتمالی تنهایی، گمشدگی و رها شدگی است. بتدریج اگر روزی از سر فراموشی تلفن همراهتان را با خود برندارید تا پایان روز احساس امنیت خاطرتان مخدوش می شود، یا حتی اگر مجبور باشید آنرا در وضعیت سکوت قرار دهید، هر چند دقیقه یکبار وارسی اش میکنید تا ارتباطی از شما فوت نشود… . کم کم عادت می کنید که بدون آن زندگی نکنید درحالیکه تا چندی پیش نه آنرا می شناختید و نه به وجودش احساس نیاز می کردید.

به همین ترتیب جزءجزء مدرنیته به جزءجزء سبک زندگی تان معنایی جدید و شکلی تازه می دهد. این همان ارتباط ارگانیکی است که فلاسفه میان تمدن و فرهنگ متناظر با آن برقرار می کنند.

برای جامعه ای که دغدغه ی سبک زندگی متناظر با مولفه های فرهنگی اش را دارد، شیوه ی ارتباط و استفاده از اجزاء تمدن دیگر، مساله ای اساسی است. با اندیشیدن در ذات و عارضه های اجزاء سبک زندگی غیر اسلامی، بتدریج شیوه ی مواجهه را می آموزیم. همانطور که در اطرافمان هستند کسانیکه در متن و بطن همین عالم، خصلت و خوی فرهنگی خود را بر اجزاء تمدن وارداتی تحمیل کرده اند. وقتی دم از سبک زندگی اسلامی ایرانی می زنیم، آغاز مسیر یعنی آگاهی عمومی نسبت به این خو و خصلت ها.

    ۷۷ دیدگاه ثبت شده

    1. محسن هدایت /

      ارمانگرایی نتایج خود را در کشور ما نشان داده.در این راه ما مسولینی داریم که واقعیت های زندگی ما را اشکارا رد کرده و با تکرار ارمانهابه همان روش قبلی ادامه می دهند.خانم ریحان چرا به نتایج توجه ندارید؟برای مثال صدمه هایی که ما در زمینه شیوع اعتیاد خورده ایم پس از انقلاب چگونه تحلیل میشود؟
      چی دارید بگویید در قبال ازدیاد وحشتناک امار اعتییاد؟امکان داره ان را به دشمنی خارجیان ربط بدهید؟
      به نظر من ارمان خواهی جوابی برای مشکلات مردم نیست.

    2. ممنون، حرف دلمان را با قلم شیوای شما می شنویم، متاسفانه این تغییر یا خلط کردن سبک زندگی ما با غربی ها در باطن و حقیقت، دغدغه و درگیری ذهنی اکثریت مسئولان یا اقشار ظاهراً فرهنگی جامعه نیست البته گاهی سخنی میگویند و متنی می نویسند اما از سر وقت گذرانی و بیلان کار است انگار خیلی ها ها خودشان را به این موج سپرده اند و زندگی را چسبیده اند نه چگونگی آنها را.

    3. استقبال از ضریح جدید بارگاه سیدالشهدا(ع) در اهواز

      http://www.farsnews.com/imgrep.php?nn=13910917000514

    4. ناشناس /

      خسته شدیم.نا نداریم.در چنگال تند روها گرفتار شدیم وقتی این حزب الهی های گنده را می بینم به این فکر می افتم اینها اجازه نفس کشیدن به کسی را نخواهند داد.رهبر تان هم که به همه چیز واکنش نشان می ده به جز فقر مردم.
      شما اینده را چگونه مبی بینی ؟ایا دنیا برای شما ساخته شده ؟امکانات به شما امکان دکتر شدن را داده پس امکان نداره از انها انتقاد کنی .

    5. جوان ناکام /

      یکم کلماتت قلمبه بودن ولی آخرش هیچی نشد توام که همش سوال می پرسی. اینا رو که خودمم میدونم جوابش چیه

    6. مومنی /

      سلام/از بهترین مطالبی بود که این مدت در مورد سبک زندگی خونده بودم.
      ای کاش به ظهور شبکه های اجتماعی مجازی هم اشاره میکردید.
      الان خیلیها وقت تلف کردن تو این شبکه ها رو ترجیح میدن به دوستی ها و روابط در دنیای حقیقی.

    7. آقای مهاجر شما درباره مهربانی خ فکری کردین؟؟مهربانی یعنی ب همههههه مهربانی کن؟واقعن ازکجا این برداشتو کردین؟!‏

    8. سلام
      خدا قوت.
      اگه یه کم فونت ها درشت بشه خیلی خوبه
      خسته نباشید
      راستی من از این مطالب پیرینت میگیرم مشکلی نداره؟؟

    9. نماهنگی زیبا درباره رنج و درد مردم مظلوم و بی پناه فلسطین
      این نماهنگ به همت شبکه نصر تولید شده
      بهمراه زیرنویس فارسی
      http://www.nasrtv.com/modules/video/singlefile.php?cid=6&lid=7425

    10. مهدیه /

      عااااااااااااااااااالیییییییییییییییییییییی…
      عاااااااااااااااااااااااااااالللللللللللللللللللیییییییییییییییی………………

    11. سلام
      ممنون و متشکر
      استفاده کردیم

    12. سلام .خسته نباشید

    دنبال کردن

    1. خصوصا برای بچه حزب اللهی هایی که فکر میکنن سبک... - وحید یامین پور | وحید یامین پور - [...] سبک زندگی(۴) – وحید یامین پور سبک زندگی- خلوت و جلوت [...]
    2. گوگل پلاس یامین پورخصوصا برای بچه حزب اللهی هایی که فکر میکنن سبک... » گوگل پلاس یامین پور - [...] سبک زندگی(۴) – وحید یامین پور سبک زندگی- خلوت و جلوت [...]
    3. گوگل پلاس یامین پور...حتی بچه حزب اللهی ها » گوگل پلاس یامین پور - [...] سبک زندگی(۴) – وحید یامین پور سبک زندگی- خلوت و جلوت [...]

    ارسال دیدگاه شما

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


    + 7 = 16